پمپ آب تغذیه دیگ بخار؛ کاویتاسیون، NPSH و انتخاب درست

پمپ آب تغذیه یکی از آن قطعاتی است که تا خراب نشود کسی سراغش را نمی‌گیرد؛ اما وقتی از کار بیفتد، دیگ از کم‌آبی خاموش می‌شود و خط تولید می‌ایستد. صدای تلق‌تلق و لرزش پمپ، نشتی آب‌بند و افت فشار، اغلب یک ریشهٔ مشترک دارند: کاویتاسیون. در این راهنما نشان می‌دهم پمپ آب تغذیه چه کاری می‌کند، چرا می‌خورد و چطور پمپ درست را انتخاب کنید.

پمپ آب تغذیه دقیقاً چه کاری می‌کند؟

دیگ بخار مدام آب را به بخار تبدیل می‌کند و همین‌قدر آب باید جبران شود. پمپ آب تغذیه این وظیفه را دارد که آب را از مخزن یا دی‌اریتور بردارد و با فشاری بالاتر از فشار کاری دیگ به داخل آن براند؛ اگر فشار پمپ کمتر باشد، آب اصلاً وارد دیگ نمی‌شود. منبع این آب، ترکیبی از کندانس برگشتی و آب جبرانیِ تصفیه‌شده است. به همین دلیل کیفیت آب تغذیه هم به‌اندازهٔ خودِ پمپ اهمیت دارد؛ چرایش را در تصفیهٔ شیمیایی آب دیگ بخار توضیح داده‌ام.

کاویتاسیون؛ چرا پمپ آب تغذیه می‌خورد؟

آب تغذیهٔ دیگ بخار داغ است — گاهی نزدیک نقطهٔ جوش. وقتی این آب داغ وارد دهانهٔ مکش پمپ می‌شود، اگر فشار آن نقطه پایین بیفتد، آب همان‌جا شروع به جوشیدن می‌کند و حباب‌های بخار می‌سازد. این حباب‌ها روی پروانهٔ پمپ می‌ترکند و مثل ریزچکش سطح فلز را می‌کنند؛ این همان کاویتاسیون است که با صدای شن و لرزش خودش را نشان می‌دهد و در چند ماه پروانه و آب‌بند را از بین می‌برد.

کلید جلوگیری، مفهوم NPSH است: هد مثبت مکش. دو عدد وجود دارد که باید کنار هم بنشینند:

هرچه آب تغذیه داغ‌تر باشد، NPSH موجود کمتر می‌شود؛ برای همین مخزن یا دی‌اریتور را بالاتر از پمپ نصب می‌کنند تا ارتفاع آب، فشار مکش را جبران کند.

چطور پمپ آب تغذیه را انتخاب کنیم؟

انتخاب پمپ روی سه عدد سوار است و هر سه را باید پیش از خرید بدانید:

۱) دبی (چقدر آب در ساعت)

دبی پمپ باید کمی بیشتر از بخاردهی دیگ باشد؛ چون علاوه بر جبران بخار، بخشی از آب صرف بلودان می‌شود و پمپ هم به‌صورت قطع‌ووصل کار می‌کند. برآورد اولیهٔ دبی از ظرفیت دیگ به دست می‌آید؛ روش تبدیل واحد در راهنمای انتخاب ظرفیت دیگ بخار آمده است.

۲) هد (فشار خروجی)

هد پمپ باید فشار کاری دیگ به‌علاوهٔ افت مسیر و حاشیهٔ عملکرد شیر یک‌طرفه و کنترل سطح را تأمین کند. پمپی که فشارش دقیقاً برابر فشار دیگ باشد، عملاً آب نمی‌فرستد.

۳) دمای آب تغذیه

دمای آب، هم NPSH را تعیین می‌کند و هم جنس آب‌بند و متریال پمپ را. پمپ آب تغذیه معمولاً چندطبقه (Multistage) انتخاب می‌شود تا فشار بالا را پله‌پله بسازد.

انتخاب و جانمایی پمپ آب تغذیه بخشی از راه‌اندازی و کمیسیونینگ دیگ بخار است که پیش از اولین بخاردهی انجام می‌شود.

نشانه‌های خرابی پمپ آب تغذیه

• صدای شن و لرزش: نشانهٔ کلاسیک کاویتاسیون؛ اغلب به‌خاطر داغ‌بودن آب یا گرفتگی مسیر مکش.
• افت فشار خروجی: ساییدگی پروانه یا رینگ سایشی، یا هوا در مسیر مکش.
• نشتی و داغ‌شدن آب‌بند: مکانیکال‌سیل فرسوده یا خشک‌کارکردن پمپ.
• قطع‌ووصل پیاپی: مشکل کنترل سطح آب دیگ، نه لزوماً خودِ پمپ.

پرسش‌های پرتکرار

آخرین بازبینی: ۸ مهر ۱۴۰۵ — بازبینی بعدی: بهمن ۱۴۰۵